بهترین روش درمان خشکی واژن

خشکی واژن وضعیتی است که در آن واژن رطوبت طبیعی خود را از دست می‌دهد و احساس خشکی، سوزش یا درد در حین رابطه جنسی یا حتی در وضعیت عادی ایجاد می‌شود. این مشکل معمولاً به دلیل کاهش سطح استروژن در بدن، مانند دوران یائسگی، یا به دلیل عواملی مانند استرس، داروهای خاص، عفونت‌ها، یا استفاده بیش از حد از صابون‌ها و مواد شیمیایی تحریک‌کننده رخ می‌دهد. خشکی واژن می‌تواند باعث ناراحتی و مشکلات جنسی برای فرد شود، اما با درمان‌های مختلفی از جمله مرطوب‌کننده‌ها یا هورمون درمانی قابل درمان است.

خشکی واژن چیست؟

به خشکی غیرطبیعی که در غشاهای مخاطی پوشاننده واژن و فرج زنان، خشکی واژن گفته می شود. در حالت عادی، یک لایه نازک و مرطوب وجود دارد که دیواره های واژن را می‌پوشاند. هنگامی که یک زن تحریک جنسی می‌شود، مقدار زیادی خون به سمت اندام های لگن از جمله دیواره واژن جریان می‌یابد که باعث افزایش رطوبت می‌شود. لازم است بدانید که این رطوبت محیطی برای اسپرم ها شرایطی را فراهم می کندن تا بتوانند برای  بارور شدن تخمک زنده بمانند. خشکی واژن، در زنان در دوران یائسگی یا در اثر برخی تغییرات هورمونی شایع به شمار می رود و یکی از علائم بارز آتروفی واژن، میزان و منظم بودن این رطوبت است که ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.

علت خشکی واژن

افزایش سن یکی از علل شایع خشکی واژن است، زیرا سطح استروژنی که بدن زن تولید می کند، کاهش یافته و به مرحله یائسگی وارد می شود. همچنین کاهش سطوح استروژن ناشی از شرایط دیگر می تواند سبب خشکی در زنان شده و مشکلاتی را برای آن ها ایجاد کند. به طور کلی از دلایل اصلی که سبب کاهش سطح استروژن و همچنین خشکی واژن می شود، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش سن
• ورود به مرحله یائسگی
• بارداری و زایمان
• شیردهی 
• برخی از روش های درمانی برای سرطان (مانند رادیوتراپی یا شیمی درمانی)
• سیگار کشیدن
• استفاده از داروهای ضد استروژن (جهت درمان فیبروم رحم یا اندومتریوز)
• انجام جراحی برای برداشتن تخمدان ها
• اختلال خود ایمنی سندرم شوگرن (سلول های سیستم ایمنی بدن به سلول ها و بافت های مسئول ترشح از جمله غدد بزاقی و واژن حمله کنند.
• مصرف برخی از انواع داروها مانند داروهای ضد افسردگی، داروهای آلرژی و سرماخوردگی مانند آنتی هیستامین ها و قرص های ضد بارداری
• ورزش های سنگین و شدید
• شستشوی مکرر واژن

اگرچه می توان برخی از علل ذکر شده که موجب خشکی واژن می شود را جلوگیری کرد، اما مواردی وجود دارد که نمی توان از آنها اجتناب کرد. برای مثال افزایش سن که از دلایل اصلی آتروفی واژن محسوب می شود، غیرقابل کنترل است و تنها می توان با معاینات مستمر توسط متخصص زنان وزایمان، شدت این عارضه را کاهش داد.

علل خشکی واژن بعد از قاعدگی

خشکی واژن بعد از قاعدگی یک مشکل شایع در بین بسیاری از زنان است و معمولاً به دلیل تغییرات طبیعی هورمونی رخ می‌دهد. بعد از پایان پریود، سطح استروژن در بدن پایین‌تر از حد معمول است و همین کاهش هورمون باعث کم شدن ترشحات و رطوبت طبیعی واژن می‌شود. این حالت معمولاً موقتی است و با نزدیک شدن به زمان تخمک‌گذاری (اواسط سیکل) ترشحات دوباره افزایش پیدا می‌کند.

عوامل دیگری هم می‌توانند باعث تشدید خشکی واژن بعد از قاعدگی شوند؛ مثل استرس زیاد، مصرف برخی داروها، شست‌وشوی بیش‌ازحد یا استفاده از شوینده‌های نامناسب، کم بودن آب بدن، و حتی برخی بیماری‌ها یا عفونت‌ها. سبک زندگی، تغذیه و تغییرات هورمونی ناشی از رژیم‌های سنگین نیز می‌توانند نقش داشته باشند. شناخت علت کمک می‌کند راه‌حل مناسب‌تری برای کاهش خشکی واژن انتخاب شود.

علائم خشکی واژن

خشکی واژن می‌تواند باعث ایجاد ناراحتی در فعالیت‌های روزمره شود و معمولاً به دلیل کاهش رطوبت و نازک شدن بافت واژن رخ می‌دهد. این وضعیت ممکن است به‌صورت تدریجی ایجاد شود و در برخی زنان شدت بیشتری پیدا کند. اولین علائم معمولاً شامل احساس سوزش، خشکی یا زبری در ناحیه میانی واژن است. در بسیاری از موارد، خشکی باعث حساسیت بیشتر و احساس کشیدگی در هنگام حرکت یا نشستن طولانی می‌شود.

این مشکل همچنین می‌تواند هنگام رابطه جنسی باعث درد، سوزش یا حتی خونریزی خفیف شود. برخی زنان افزایش عفونت‌های مکرر واژن، خارش یا بوی نامطبوع را نیز تجربه می‌کنند. اگر خشکی واژن طولانی شود یا همراه با درد شدید باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد تا علت دقیق مشخص شود.

• احساس خشکی، زبری یا سوزش
• درد یا سوزش هنگام رابطه جنسی
• خارش یا التهاب واژن
• خونریزی خفیف بعد از رابطه
• احساس کشیدگی یا ناراحتی هنگام حرکت
• افزایش احتمال عفونت‌های واژینال
• کاهش ترشحات طبیعی واژن

این علائم می‌توانند در اثر تغییرات هورمونی، بیماری‌ها، استرس یا استفاده از برخی داروها به وجود آیند.

بیشتر بخوانید: واژینیسموس (دخول دردناک)

خشکی واژن چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص خشکی واژن معمولاً از طریق بررسی علائم بالینی و تاریخچه پزشکی فرد انجام می‌شود. پزشک ممکن است پرسش‌هایی درباره علائم، مدت زمان و شدت آن‌ها بپرسد. همچنین، ممکن است معاینه فیزیکی شامل بررسی ناحیه واژن و سرویکس (دهانه رحم) برای شناسایی هر گونه تغییرات ظاهری یا نشانه‌های التهاب انجام دهد.

در برخی موارد، پزشک ممکن است آزمایش‌های هورمونی برای بررسی سطح استروژن و سایر هورمون‌ها تجویز کند، به ویژه اگر علائم به دلیل تغییرات هورمونی (مانند یائسگی یا کاهش استروژن) باشد. همچنین، اگر پزشک مشکوک به عفونت یا مشکل دیگر باشد، ممکن است آزمایش‌های بیشتری مانند کشت باکتری یا پاپ اسمیر انجام دهد.

در مجموع، تشخیص خشکی واژن معمولاً به ترکیبی از ارزیابی علائم، تاریخچه پزشکی و معاینه بالینی بستگی دارد.

روش تشخیص	کاربرد
شرح حال بیمار	اولین و مهم‌ترین مرحله برای تشخیص علت خشکی
معاینه لگنی	بررسی نازکی، التهاب و میزان رطوبت واژن
آزمایش ترشحات	تشخیص عفونت‌های احتمالی
آزمایش هورمونی	ارزیابی سطح استروژن و سایر تغییرات هورمونی

راه های درمان خشکی واژن

اگرچه خشکی ممکن است در برخی موارد، به ویژه در اثر افزایش سن، یائسگی، بارداری و شیردهی غیر قابل کنترل و پیشگیری باشد. اما برخی از خشکی ها با دلایل مختلف قابل درمان هستند. مهمترین درمان های خشکی واژن به شرح زیر است:

ابتدا برای اینکه هر بیماری، درمانی خوب داشته باشد باید در مرحله اول تشخیص درست داشته باشد. دلیل ایجاد خشکی واژن و میزان پیشرفت آن باید مشخص شود تا بهترین راه درمانی انتخاب شود. برای خشکی واژن از دارو درمانی استفاده می‌کنند و اگر افراد به درستی در زمان های تجویز شده از داروهای درمانی استفاده کنند، به زودی بهبود می‌یابند. دارو ها بر اساس علت ایجاد بیماری تجویز میگردند، به همین دلیل توصیه می‌شود تا خانم هایی که به خشکی واژن دچار می‌شوند به طور خودسرانه هیچ دارو و پمادی مصرف نکنند و حتما به دکتر زنان خوب مراجعه داشته باشند. حلقه استرینگ، پماد های استروژن دار و داروهای استروژنی سایر روش های درمانی هستند که اکثرا موثر واقع می‌شوند.

استفاده از روان‌کننده‌های موضعی (لوبریکانت‌ها)

یکی از ساده‌ترین راه‌های درمان خشکی واژن، استفاده از ژل‌ها و روان‌کننده‌های موضعی مخصوص ناحیه تناسلی است. این محصولات که معمولاً بر پایه آب یا سیلیکون هستند، اصطکاک را هنگام رابطه جنسی کاهش می‌دهند و احساس درد، سوزش و خشکی را کمتر می‌کنند. مهم است از لوبریکانت‌های مخصوص واژن و بدون عطر و مواد محرک استفاده شود و از مصرف وازلین یا کرم‌های نامناسب خودداری شود.

درمان هورمونی موضعی (استروژن واژینال)

اگر خشکی واژن به علت کاهش استروژن (مثلاً در دوران یائسگی) باشد، پزشک ممکن است کرم، قرص یا شیاف استروژن واژینال تجویز کند. این درمان مستقیماً روی بافت واژن اثر می‌گذارد، رطوبت را افزایش می‌دهد و ضخامت و سلامت مخاط را بهبود می‌بخشد. استفاده از این داروها حتماً باید زیر نظر متخصص زنان باشد تا دوز و مدت درمان متناسب با وضعیت فرد تنظیم شود.

اصلاح سبک زندگی و افزایش مصرف مایعات

نوشیدن آب کافی، تغذیه متعادل و پرهیز از رژیم‌های خیلی سخت می‌تواند به بهبود رطوبت عمومی بدن و واژن کمک کند. مصرف برخی مواد غذایی حاوی اسیدهای چرب مفید (مثل ماهی، مغزها و دانه‌ها) در کنار میوه و سبزی تازه به تعادل هورمون‌ها و سلامت بافت‌ها کمک می‌کند. همچنین ترک سیگار، کاهش استرس و خواب کافی در بهبود خشکی واژن مؤثر است.

پرهیز از شوینده‌ها و عادت‌های آسیب‌زننده

شست‌وشوی بیش‌ازحد ناحیه تناسلی، استفاده از صابون‌های قوی، ژل‌های معطر یا دوش واژینال می‌تواند خشکی را بدتر کند. برای پیشگیری از تشدید خشکی، باید از شوینده‌های ملایم و مخصوص ناحیه ژنیتال استفاده شود و از شست‌وشو داخل واژن خودداری گردد. پوشیدن لباس زیر نخی و آزاد نیز به تنفس پوست و کاهش تحریک کمک می‌کند.

درمان بیماری‌های زمینه‌ای و بررسی داروهای مصرفی

گاهی خشکی واژن به‌دلیل بیماری‌های زمینه‌ای (مثل مشکلات هورمونی، تیروئید یا عفونت‌ها) یا مصرف برخی داروها ایجاد می‌شود. در این حالت، پزشک با اصلاح دارو، تغییر دوز یا درمان بیماری زمینه‌ای می‌تواند به بهبود خشکی کمک کند. به همین دلیل، گفتن لیست داروهای مصرفی و شرح کامل علائم به پزشک بسیار مهم است.

مشاوره با متخصص زنان و رابطه جنسی

در مواردی که خشکی واژن باعث درد، ترس از رابطه یا کاهش میل جنسی شده، مراجعه به متخصص زنان و در صورت نیاز مشاور جنسی می‌تواند کمک‌کننده باشد. پزشک با توجه به سن، وضعیت هورمونی، سابقه بارداری و بیماری‌ها، بهترین ترکیب درمانی (موضعی، هورمونی یا اصلاح سبک زندگی) را پیشنهاد می‌دهد. خوددرمانی طولانی‌مدت بدون مشاوره پزشک توصیه نمی‌شود، به‌خصوص اگر خشکی با خونریزی، درد شدید یا علائم غیرطبیعی همراه باشد.

درمان های خانگی برای خشکی واژن

انواع مختلفی از خشکی واژن وجود دارد که هر کدام نیاز به درمان خاصی دارند. داروهای بدون نسخه یا درمان با پزشک می تواند به تسکین علائم و تسکین واژن کمک کند. برخی دیگر ممکن است به دنبال یک درمان خانگی برای مقابله باشند. انواع تنظیمات سبک زندگی می تواند به درمان خشکی و درد واژن کمک کند. درمان های خانگی ذکر شده در زیر می تواند به چنین مشکلی کمک کند. این راه حل ها ممکن است به شما در مدیریت علائم و جلوگیری از بدتر شدن بیماری کمک کنند.

1. از برخی موارد بهداشتی غفلت کنید

بسیاری از محصولات بهداشتی ضروری برای مراقبت از بدن شامل رایحه ها و رنگ هایی هستند که ممکن است ناحیه واژن را تشدید یا خشک کنند. واژن تعادل ظریفی از باکتری های مفید دارد. دست زدن به ناحیه شکننده واژن یا استفاده از صابون های معطر ضروری نیست.

2. رابطه جنسی منظم

فعالیت جنسی مکرر می تواند به مدیریت خشکی واژن کمک کند. در حین برانگیختگی، گردش خون در بافت های واژن افزایش می یابد و تولید رطوبت را تحریک می کند. پیش بازی و هیجان کافی قبل از مقاربت می تواند به کاهش مشکلات خشکی و بهبود لذت از رابطه جنسی کمک کند.

3. روان کننده های مبتنی بر آب

برای کاهش خشکی واژن، قبل از رابطه جنسی از مقداری روان کننده مبتنی بر آب استفاده کنید. این روان کننده های مبتنی بر آب ممکن است به طور موقت مرطوب کنند. روان کننده ها را می توان در داخل و اطراف ناحیه واژن یا روی آلت تناسلی همسر برای تسکین خشکی و دردهای مربوط به رابطه جنسی استفاده کرد.

4. روغن بادام

به طور سنتی از روغن بادام شیرین برای درمان اختلالات پوستی خشک استفاده می شود. روغن بادام ممکن است چندین خواص مفید برای پوست داشته باشد. همچنین خاصیت نرم کنندگی دارد. می توانید از این روغن طبیعی و گیاهی برای درمان خشکی واژن استفاده کنید.

5. روغن نارگیل

برای کاهش خشکی واژن از روغن نارگیل طبیعی استفاده کنید. روغن نارگیل بکر یک روغن تصفیه نشده است که از نارگیل های رسیده استخراج می شود. چندین مزیت برای سلامتی دارد و می توان از آن برای درمان پوست خشک استفاده کرد. روغن نارگیل یک مرطوب کننده طبیعی است که ممکن است به مرطوب کردن پوست کمک کند. با مالش دقیق، می توانید روغن نارگیل را به طور یکنواخت به واژن تزریق کنید.

داروهای هورمونی برای درمان خشکی واژن

پزشک ممکن است برای بالا بردن سطح استروژن بیمار و کاهش خشکی، درمان‌های هورمونی تجویز کند. درمان‌های هورمونی حاوی استروژن ممکن است به شکل زیر باشد :

• شیاف های واژینال با استفاده از دستگاه مخصوص داخل واژن قرار می گیرند. معمولا یک قرص در روز به مدت دو هفته در واژن قرار داده می شود و سپس قرص دیگری در هفته دو بار استعمال می شود.
• حلقه‌های واژینال، حلقه‌ای نرم و انعطاف‌پذیری است که پزشک یا بیمار آن را در واژن قرار می‌دهد و در طول زمان استروژن را به طور پیوسته آزاد می‌کند. شایان ذکر است این حلقه هر 3 ماه یکبار تعویض می شود.
• کرم‌های واژینال، با استفاده از دستگاه مخصوص وارد واژن می‌شوند. این کرم ها معمولاً به‌صورت روزانه به مدت یک تا دو هفته استفاده می‌شود، سپس طبق دستور پزشک، دوز را کاهش یافته تا 1 تا 3 بار در هفته استفاده شود.

مرطوب‌کننده‌های واژینال

مرطوب‌کننده‌های واژینال با لوبریکانت فرق دارند؛ این محصولات برای استفاده روزمره هستند و به حفظ رطوبت طبیعی واژن در طول روز کمک می‌کنند. معمولاً چند بار در هفته استفاده می‌شوند و می‌توانند حس خشکی، سوزش و کشیدگی را حتی خارج از زمان رابطه کاهش دهند. این روش برای زنانی که به دلایل هورمونی مثل شیردهی یا نزدیک یائسگی دچار خشکی شده‌اند بسیار مفید است.

خشکی واژن در بارداری

واژن حاوی لایه نازکی از مخاط است که از غشاهای واژن ترشح می شود. این لایه توسط هورمون استروژن که مسئول مرطوب کردن واژن است حفظ می شود. در دوران بارداری، عدم تعادل در سطح استروژن منجر به کاهش هیدراتاسیون و خشکی واژن می شود. خشکی واژن یک بیماری شایع در دوران بارداری، به خصوص در سه ماهه اول است که سطح استروژن به شدت کاهش می یابد.

اگر  در دوران بارداری دچار خشکی واژن و خارش شدید آن را به پزشک خود اطلاع دهید، زیرا پزشک باید سایر علل خشکی را رد کرده و درمان مناسب را پیشنهاد کند. در اینجا اقداماتی وجود دارد که می توانید برای درمان خشکی انجام دهید:

• از استفاده از صابون ها و لوسیون های معطر برای تمیز کردن ناحیه واژن خودداری کنید و از حمام های حباب دار، دوش ها و لوسیون های معطر خودداری کنید.
• لباس زیر نخی گشاد، نرم و جاذب بپوشید و از پارچه های مصنوعی و لباس زیر تنگ خودداری کنید.
• ناحیه واژن را با شستن با صابون ملایم تمیز نگه دارید و سپس با حوله کاملا خشک کنید.
• پزشک ممکن است یک کرم استروژن برای مقابله با خشکی تجویز کند.
• روغن ویتامین E یا یک مرطوب کننده توصیه شده توسط متخصص را روی ناحیه واژن بمالید تا آن را مرطوب نگه دارید.
• در طول روز مقدار زیادی آب بنوشید، زیرا مخاط 90٪ آب است، بنابراین به واژن شما کمک می کند تا هیدراته بماند.

کلام آخر

همانطور که در طول مقاله اشاره شد، دیواره های واژن با یک لایه نازک از مایع شفاف پوشیده شده اند و استروژن به تولید این مایع کمک کرده و پوشش واژن را سالم، ضخیم و الاستیک نگه می دارد. بنابراین، سطح پایین استروژن ناشی از یائسگی، بارداری و … ممکن است بر مقدار این مایع موجود در ناحیه واژن تأثیر گذاشته و میزان رطوبت را در ناحیه کاهش دهد. شایان ذکر است که نمی توان از بروز خشکی واژن مرتبط با افزایش سن، شیردهی یا زایمان جلوگیری کرد، اما درمان های قطعی مانند هورومون درمانی و استفاده از داروهای موضعی برای خشکی ناشی از سایر عوامل دیگر می تواند به این عارضه کمک کند. توصیه می شود پس از مشاهده علائم این عارضه به پزشک متخصص زنان و زایمان مراجعه نمایید.